Chính thức: 6 nhóm hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động AI từ 01/3/2026

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) mang lại nhiều tiện ích nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro về an ninh và đạo đức. Để thiết lập “hàng rào” bảo vệ người dùng, từ ngày 01/3/2026, Việt Nam chính thức áp dụng quy định về 6 nhóm hành vi bị nghiêm cấm nghiêm ngặt trong hoạt động AI. Vi phạm các quy định này có thể dẫn đến những hình phạt pháp lý nặng nề.

1. Tại sao cần có quy định nghiêm cấm trong hoạt động AI?

Trí tuệ nhân tạo đang len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống, từ xử lý dữ liệu, tạo video deepfake đến điều khiển hệ thống tự động. Nếu không có khung pháp lý rõ ràng, AI có thể bị lợi dụng để thao túng tâm lý, lừa đảo tài chính hoặc xâm phạm quyền riêng tư nghiêm trọng. Quy định áp dụng từ 01/3/2026 chính là bước đi tiên phong để đảm bảo AI phục vụ con người một cách an toàn và minh bạch.

2. Chi tiết 6 nhóm hành vi bị nghiêm cấm từ 01/3/2026

Dưới đây là danh sách các “vùng cấm” mà mọi tổ chức, cá nhân phát triển hoặc sử dụng AI cần đặc biệt lưu ý:

Nhóm 1: Thao túng tâm lý và hành vi con người

Nghiêm cấm sử dụng AI để triển khai các kỹ thuật tiềm thức hoặc lừa bịp nhằm làm biến đổi hành vi của con người. Đặc biệt là các hành vi gây tổn hại về thể chất, tinh thần hoặc dẫn đến các quyết định gây thiệt hại kinh tế mà người dùng không hề hay biết.

Nhóm 2: Khai thác nhóm đối tượng yếu thế

Cấm sử dụng AI để khai thác điểm yếu của một nhóm người cụ thể dựa trên độ tuổi, khiếm khuyết về thể chất hoặc tâm thần. Bất kỳ hành vi AI nào nhằm mục đích gây hại hoặc định kiến lên các nhóm đối tượng này đều bị coi là vi phạm pháp luật.

Nhóm 3: Chấm điểm xã hội (Social Scoring)

Nghiêm cấm việc sử dụng hệ thống AI để đánh giá, phân loại mức độ tin cậy của cá nhân dựa trên hành vi xã hội hoặc đặc điểm cá nhân dẫn đến việc đối xử phân biệt, bất công trong các dịch vụ công hoặc đời sống xã hội.

Nhóm 4: Nhận dạng sinh trắc học nơi công cộng

Cấm sử dụng các hệ thống nhận dạng sinh trắc học từ xa (như nhận diện khuôn mặt) trong thời gian thực tại các không gian công cộng nhằm mục đích thực thi pháp luật, trừ một số trường hợp đặc biệt được cấp phép vì an ninh quốc gia hoặc cứu hộ khẩn cấp.

Nhóm 5: Đánh giá rủi ro tội phạm dựa trên hồ sơ cá nhân

AI không được phép sử dụng để dự đoán một cá nhân có khả năng phạm tội hay không chỉ dựa trên việc lập hồ sơ tính cách, vị trí địa lý hoặc các đặc điểm nhân thân mà không có bằng chứng cụ thể.

Nhóm 6: Thu thập dữ liệu hình ảnh khuôn mặt từ internet

Nghiêm cấm việc khai thác dữ liệu hình ảnh khuôn mặt từ internet hoặc hệ thống camera an ninh (CCTV) để tạo ra các cơ sở dữ liệu nhận dạng cá nhân khi chưa được sự đồng ý của chủ thể.

3. Chế tài xử phạt vi phạm về AI năm 2026

Các tổ chức, doanh nghiệp nếu vi phạm các nhóm hành vi nêu trên có thể đối mặt với:

• Mức phạt tài chính cực cao: Có thể tính theo tỷ lệ phần trăm doanh thu toàn cầu của doanh nghiệp (tương tự quy định GDPR của EU).

• Đình chỉ hoạt động: Buộc dừng cung cấp dịch vụ AI và gỡ bỏ mô hình vi phạm khỏi thị trường.

• Truy cứu trách nhiệm hình sự: Nếu hành vi gây ra hậu quả nghiêm trọng về an ninh hoặc tính mạng con người.

4. Người dùng cần làm gì để tự bảo vệ mình?

Trong kỷ nguyên AI 2026, người dân cần nâng cao cảnh giác:

1. Cảnh giác với Deepfake: Luôn xác thực thông tin khi nhận được video hoặc âm thanh yêu cầu chuyển tiền.

2. Kiểm soát quyền truy cập: Chỉ cung cấp dữ liệu sinh trắc học cho các ứng dụng chính thống và có cam kết bảo mật.

3. Báo cáo vi phạm: Sử dụng các cổng thông tin của Bộ Thông tin và Truyền thông để phản ánh các dấu hiệu AI lừa đảo.