Quyền của phạm nhân theo Luật Thi hành án hình sự 2026: Những điểm mới nhân văn

Luật Thi hành án hình sự mới nhất áp dụng từ năm 2026 đã có những bước tiến lớn trong việc bảo vệ quyền con người. Bên cạnh việc chấp hành án phạt, phạm nhân giờ đây được hưởng những quyền lợi cụ thể hơn về y tế, giáo dục và giao lưu gia đình. Cùng tìm hiểu chi tiết 7 nhóm quyền lợi cốt lõi của phạm nhân theo quy định mới nhất.

1. Quyền được bảo hộ tính mạng, sức khỏe và tài sản

Đây là quyền cơ bản nhất. Trong quá trình cải tạo, phạm nhân được Nhà nước đảm bảo:

• Không bị truy xâm phạm thân thể, danh dự, nhân phẩm.

• Được bảo vệ an toàn về tính mạng và sức khỏe.

• Tài sản cá nhân (tiền, đồ vật quý) được gửi lưu ký tại trại giam và nhận lại sau khi chấp hành xong hình phạt.

2. Quyền lợi về ăn, mặc và ở

Từ năm 2026, chế độ định mức ăn của phạm nhân được điều chỉnh phù hợp với thực tế giá cả thị trường:

• Chế độ ăn: Được nhà nước đảm bảo định mức định kỳ hàng tháng về gạo, rau, thịt, cá, muối… Trong các ngày lễ, Tết, mức ăn có thể tăng lên không quá 5 lần so với ngày thường.

• Chế độ ở: Phạm nhân được bố trí chỗ nằm tối thiểu 2m²/người, đảm bảo vệ sinh và thông thoáng.

3. Quyền được gặp thân nhân và liên lạc ra bên ngoài

Để giúp phạm nhân sớm tái hòa nhập cộng đồng, Luật 2026 quy định linh hoạt về việc thăm gặp:

• Thăm gặp: Được gặp thân nhân ít nhất 01 lần trong 01 tháng (mỗi lần không quá 01 giờ). Trường hợp đặc biệt có thể kéo dài thời gian hoặc gặp tại “buồng hạnh phúc”.

• Gửi nhận thư/quà: Được gửi và nhận thư, tiền, quà từ gia đình theo định mức.

• Liên lạc điện thoại: Được gọi điện thoại về cho thân nhân (có sự giám sát của cán bộ) theo tần suất quy định, giúp duy trì sợi dây liên kết với gia đình.

4. Quyền được chăm sóc y tế và khám chữa bệnh

Khi bị bệnh hoặc bị thương, phạm nhân được:

• Khám và điều trị tại bệnh xá của trại giam hoặc các cơ sở y tế nhà nước gần nhất.

• Trường hợp mắc bệnh nặng vượt quá khả năng của trại giam, phạm nhân sẽ được đưa đi điều trị tại bệnh viện tuyến trên.

• Phạm nhân nữ mang thai hoặc có con dưới 36 tháng tuổi đi theo được hưởng chế độ chăm sóc y tế đặc biệt theo quy định.

5. Quyền lao động, học tập và đào tạo nghề

Trại giam không chỉ là nơi cách ly mà còn là trường học đặc biệt:

• Học văn hóa: Phạm nhân chưa biết chữ hoặc chưa hoàn thành chương trình tiểu học bắt buộc phải học văn hóa.

• Đào tạo nghề: Được học các nghề phù hợp để có thể tìm kiếm việc làm sau khi ra tù. Thời gian lao động được quy định rõ ràng, không quá 08 giờ/ngày và có ngày nghỉ lễ theo Luật Lao động.

6. Quyền khiếu nại, tố cáo và yêu cầu bồi thường

Phạm nhân có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện để:

• Khiếu nại các quyết định, hành vi trái pháp luật của cán bộ quản lý.

• Tố cáo các hành vi xâm phạm quyền lợi của mình.

• Yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước nếu bị xâm phạm quyền lợi chính đáng.

7. Quyền được nhận thông tin và tham gia hoạt động văn hóa

Để nâng cao đời sống tinh thần, phạm nhân có quyền:

• Nghe đài, xem truyền hình và đọc sách báo tại khu sinh hoạt chung.

• Tham gia các hoạt động văn nghệ, thể dục thể thao do trại giam tổ chức.